İstanbul ve Civarının
Deprem Etkinliğinin Sürekli İzlenmesi Projesi
(IST-DESI)

KATILIMCILAR

1. Deprem ve Zemin İnceleme Müdürlüğü - İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB)
2. Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü (KRDAE) - Boğaziçi Üniversitesi
3. Japon Uluslarası İşbirliği Ajansı (JICA)

AMAÇ

Mikrodeprem etkinliğinin sürekli izlenmesinin amacı gerek bir bölgede meydana gelen depremlerin nerelerde ve hangi derinliklerde oluştuğunu hassas olarak belirlemek, gerekse meydana gelen depremlerin oluşturduğu ve yerkabuğu içerisinden geçerek deprem istasyonlarına ulaşan deprem dalgalarının yerkabuğu yapısı ve deprem mekanizması hakkında taşıdığı önemli bilgileri kullanarak deprem oluşumu ve yerkabuğunun ayrıntılı yapısını anlamaktır. Bir bölgenin depremselliği hakkında yorum yapabilmek için öncelikle o bölgenin geçmiş dönemdeki ve güncel deprem etkinliğinin hassas ve güvenilir bir şekilde izlenmesi ile mümkündür. Aynı şekilde bir bölgenin kabuk yapısını ve deprem oluş mekanizmasını anlamak ancak sayısal ve fazla sayıda deprem istasyonun verisi ile mümkündür.

Proje gerçekleştiriline kadar İstanbul ve yakın civarında sürekli olarak çalıştırılan sabit deprem istasyon sayısı mikrodeprem etkinliğini belirlemede yetersiz kalıyordu. Proje kapsamında İstanbul ve civarının mikrodeprem etkinliğinin sürekli izlenebilmesi, deprem çözümlerinin hızlı bir şekilde yapılabilmesi ve yerkabuğu yapısının daha ayrıntılı bir şekilde belirlenebilmesi amacıyla bölgede online olarak ölçüm yapan MARNET ve IZINET deprem ağlarının verilerinin birleştirilmesi ve İstanbul için yeni 6 adet online deprem istasyonu kurularak (ISTNET) toplanan verilerin tümünün tek bir bilgisayarda toplanması amaçlanmıştır. Bu sayede İstanbul ve civarının depremselliği 40 adet deprem istasyonu ile ayrıntılı ve sürekli olarak izlenebilecektir. Böylece bu proje kapsamında yer kabuğunda meydana gelen ve insanların hissedemediği sarsıntılar da sürekli izlenebilecek. Bu sayede deprem oluşumunu ve faylardaki gerilme birikimini anlamaya yönelik sayısal veri birikimi sağlanarak yapılacak her türlü bilimsel çalışmaya baz teşkil edecek veriler toplanacak ve tüm bu veri araştırıcıların hizmetine sunulacaktır.

MARNET SİSMİK AĞI

1976 yılında Prof. Dr. S. B. Üçer ve ekibi tarafından Marmara Denizi etrafında 9 radyolink istasyondan kurulu bulunan MARNET deprem ağı ile Marmara Denizi'nin o tarihten itibaren bugüne kadar olan deprem etkinliği ayrıntılı olarak izlenebilmiştir. MARNET ağı KRDAE Sismoloji Laboratuvarı tarafından halen işletilmekte ve ulusal deprem ağının önemli bir bacağını oluşturmaktadır.

MARNET ağı yıllar içerisinde Sismoloji servisi elemanlarınca yeni kurulan radyolink ve online deprem istasyonları ile zenginleştirilmiş ve şu an mevcut istasyon sayısı 19'a ulaşmıştır. MARNET'e ait yeni istasyonlar seçim ve kurulum aşamasındadır. Bu ağ ile toplanan veriler istasyonlarda kullanılan radyo vericiler ve Türk Telekomdan kiralanan kiralık hatlarla Kandilli Merkezde toplanmakta ve burada 24 saat, 365 gün gerek Marmara Bölgesi, gerekse tüm Türkiye'deki depremlerin çözümünde kullanılmaktadır.

IZINET SİSMİK AĞI

1992 yılında KRDAE, Jeofizik Ana bilim dalı tarafından sürdürülen ve bir Türk- Japon Ortak projesi olan Depremlerin Önceden Belirlenmesi Porjesi kapsamında İznik-Mekece fayı ve civarının mikrodeprem etkinliğini ve deprem oluş düzenlerini daha ayrıntılı ve sürekli belirlemek amacıyla Türk ve Japon bilimadamlarının ortak çabalarıyla kurulan bu ağ ilk önce 7 istasyondan oluşmuştur. IZINET ağında zaman içinde yapılan yoğun çalışmalar sonucu 1998 yılında istasyon sayısı 15'e ulaşmış ve Kuzey Anadolu fayının her üç kolunu da kapsar hale gelmiştir.

IZINET tamamen radyolink istasyonlardan oluşmuş olup Merkez istasyon Kıblepınar-Yenişehir-Bursa'da bulunmaktadır. Burada toplanan veriler 2000 yılı sonlarında kurulan fiber optik bağlantı ile hızlı ve online olarak İznik ve Kandilli merkezine verileri aktarmaktadır. IZINET ağı Jeofizik Ana Bilim dalı üyelerinden Prof. Dr. S. Balamir Üçer, Doç. Dr. Şerif Barış, Sismoloji Servisinden Nafiz Kafadar ve İznik Deprem Zararlarının Azaltılması Hizmet Merkezinden elemanlarca işletilmektedir. Projede başından beri yer alan Prof. Dr. Yoshimori Honkura ve Doç. Dr. Akihiko Ito projeye ve yaptığımız depremsellik çalışmalarına çok önemli katkılar sağlamaktadır. IZINET ağı Kuzey Anadolu Fay Zonunda meydana gelen iki büyük depremin (17 Ağustos ve 12 Kasım depremleri) öncesindeki 7 yıllık deprem aktivetisini, ana şokları ve bu depremlere ait artçı depremleri izleyen yegane ağdır.

ISTNET SİSMİK AĞI

İstanbul ve civarının deprem etkinliğinin hassas olarak belirlenebilmesi ve yapılacak birçok bilimsel araştırmaya baz teşkil edecek sağlıklı ve kaliteli sayısal veri tabanının sağlanabilmesi amacıyla İstanbul içi ve civarına yeni istasyonların kurulması gerekmiş ve JICA tarafından sağlanan destekle 6 adet yeni online istasyon kurulum çalışmalarına 2002 yılı Mart ayında başlanmıştır. Bu istasyonlar KRDAE ve İBB elemanlarınca ortak olarak kurulmuş ve işletilmektedir. Şu an tüm istasyonlar çalışır halde olup veriler kiralık hatlarla online olarak Kandilli merkeze aktarılmakta ve burada mevcut diğer ağlardan (MARNET, IZINET) gelen verilerle birlikte değerlendirilerek deprem çözümleri yapılmaktadır. IZINET ağ ile 3 bileşen (yer hareketinin düşey, Kuzey-Güney ve Doğu- Batı doğrultulu) yer hareketini kaydeden sayısal istasyonlardan meydana gelmektedir. Bu sayede çeşitli bilimsel araştırma için gereken yüksek çözünürlükte sayısal veri toplanmaktadır.

PROJE GELİŞİMİ

Proje Sayın Prof. Dr. Y. Honkura, Prof. Dr. S. Balamir Üçer, A. Ito ve Şerif Barış arasında geçen çeşitli bilimsel konuşmalardan sonra ortaya çıkmış ve İstanbul'un deprem potansiyelini anlamaya önemli katkı sağlayacak bir çalışma olarak hayata geçirilmiştir. Projenin hayata geçirilmesi sırasında Sayın Prof. Dr. Ömer Alptekin, Prof. Dr. Metin İlkışık ve Prof. Dr. Ken Sudo tarafından bize önemli destek verilerek gerekli görüşmeler sonucu JICA'nın sağladığı çok önemli bir katkıyla proje hayata geçirilmiştir.

Proje Türk-Japon dostluğunun ve çok uzun yıllardır sürdürülen bir işbirliğinin neticesi olarak gerçekleştirilmiştir. Japon dostlarımız İstanbul halkının bulunduğu durumu iyileştirebilmek ve deprem konusunda temel görev olan veri toplamanın sürekli ve sağlıklı bir şekilde yapılmasını teşvik etmek amacıyla yoğun çaba göstermişler ve halen bu yönde çok yoğun çabalar içerisindedirler. Bu çalışma aşağıda isimleri bulunan kişilerin yoğun emek ve çabalarıyla gerçekleştirilmiştir. Halen bu çabalar içtenlikle ve büyük bir özveri ile sürdürülmektedir.

Doç. Dr. Şerif BARIŞ, Proje Koordinatörü, Jeofizik Ana Bilim Dalı, B.Ü. Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü
Prof. Dr. Yoshimori HONKURA, Tokyo Institute of Technology-Tokyo-Japonya
Prof. Dr. S. Balamir ÜÇER, Jeofizik Ana Bilim Dalı, B.Ü. Kandilli Rasathanesi ve D.A.Enst.
Doç. Dr. Akihiko ITO, Utsunomiya Universitesi-Japonya
Nafiz KAFADAR, Sismoloji lab., B.Ü. Kandilli Rasathanesi ve D.A.Enst.
Dr. Doğan KALAFAT, Sismoloji lab., B.Ü. Kandilli Rasathanesi ve D.A.Enst.
Yavuz GÜNEŞ, Sismoloji lab., B.Ü. Kandilli Rasathanesi ve D.A.Enst.
Pınar DENİZ, Sismoloji lab., B.Ü. Kandilli Rasathanesi ve D.A.Enst.
Feyza Nur KILIÇER BEKLER, Sismoloji lab., B.Ü. Kandilli Rasathanesi ve D.A.Enst.
Alev TOPÇULAR BERBEROĞLU, Sismoloji lab, B.Ü. Kandilli Rasathanesi ve D.A.Enst.
Tuncer ARABUL, İBB Deprem ve Zemin İnceleme Müdürlüğü
Hikmet KARAOĞLU, İBB Deprem ve Zemin İnceleme Müdürlüğü
Kemal DURAN, İBB Deprem ve Zemin İnceleme Müdürlüğü
Öner TAYMAZ, İBB Deprem ve Zemin İnceleme Müdürlüğü
Enver SAYAROĞLU, İBB Deprem ve Zemin İnceleme Müdürlüğü

DESTEKLEYEN KİŞİ VE KURULUŞLAR

Projenin gerçekleştirilmesi ve sürdürülmesi sırasında birçok kişi ve kurum tarafından önemli ölçüde destek ve yardım gördük. Projenin hayata geçirilmesinde bizden her türlü desteğini esirgemeyen B.Ü. KRDAE eski müdürü Sayın Prof. Dr. A. Mete Işıkara'ya şükranlarımızı sunarız. Ekibimize her zaman gösterdikleri anlayış, verdikleri destek için, MARNET ve diğer ulusal deprem istasyonlarını büyük özveri ile çalıştıran diğer Sismoloji Laboratuvarı personeline teşekkür ederiz.

JICA
PAD A.Ş.
Türk Hava Yolları A.O. Yönetim Kurulu
Türk Telekomünikasyon A.Ş. Anadolu Yakası Başmüdürlüğü
Türk Telekomünikasyon A.Ş. İstanbul Yakası Başmüdürlüğü
Atatürk Havalimanı Yolcu Salonu Gümrük Müdürlüğü
Atatürk Havalimanı Kargo Gümrük Müdürlüğü
Yaran Bilgisayar Ltd. Şti.
Uzmanlar Tic. A.Ş.
HAKUSAN Corp.
Prof. Dr. Ken Sudo
Prof. Dr. Ömer Alptekin
Prof. Dr. Metin İlkışık
Yakup Gezdirici
Silivri Belediye Başkanlığı
Şile Belediye Başkanlığı
Kıyıköy Belediye Başkanlığı
İRİS Yazılım ve Danışmanlık Ltd. Şti.
OSAVERİ Bilgi İşlem ve Danışmanlık
TURKCELL